Bogu chwała, że skończyłem...

Kiedyś Piotraszówka

Wojewoda krakowski Teodor Lubomirski nabył w 1724 roku od Macieja Ustrzyckiego dobra w okolicy Rzeszowa w tym Piotraszówkę. Wkrótce książę rozpoczyna budowę kompleksu pałacowo-kościelnego na terenie dzisiejszego Ośrodka Doradztwa Rolniczego. Na malowniczej, stromo opadającej skarpie postawiono w 1728 roku wspaniały pałac otoczony parkiem z tarasami oraz – na miejscu starego drewnianego, grożącego zawaleniem kościoła – nową swiątynię, konsekrowaną 31 sierpnia 1729 r. pw. św. Stanisława

Dlaczego Boguchwała?

Nowy właściciel Boguchwały Teodor Lubomirski (1683-1745) znany był ze swoich licznych podbojów miłosnych (uwiódł m.in. metresę swojego ojca) gwałtów i rabunków. Zyskał nawet przydomek "książę piekielnych ciemności". W czasie wojny północnej w XVIII w. w jej polskim epizodzie, szczególnie na Spiszu dopuszczał się licznych nadużyć i aktów przemocy. Pobierał w swoich dobrach liczne kontrybucje, dopuszczał się, ze swoim prywatnym wojskiem licznych gwałtów na szlachciankach. Na zamku w Lubowli więzienia księcia pękały ponoć od nadmiaru nieszczęśników zamkniętych tu z jego rozkazów. Był początkowo przeciwnikiem króla Augusta II Sasa jednak pod wpływem stryja Hieronima, hetmana wielkiego koronnego przeszedł do obozu zwolenników monarchy. W 1705 roku ponownie jednak odstąpił od Sasa przystając do obozu Stanisława Leszczyńskiego. W Rawiczu został nawet przyjęty przez króla szwedzkiego Karola XII. Prawdziwy skandal w kręgach polskiej magnaterii wybuchł po tym jak książę odbił krakowskiemu kupcowi Janowi urodziwą małżonkę Elżbietę Cumming, którą w 1724 roku oficjalnie poślubił. Ten mezalians z mieszczką spowodował , że elity państwowe odwróciły się od Teodora. Pod koniec życia książę odremontował kościół farny w Łańcucie i odbudował kościół dominikanów w tym mieście. Kiedy wystawił – zgodnie z zaleceniem spowiednika kościół w Boguchwale (trzeci i ostatni jako wotum przebłagalne za swoje nikczemne dotąd życie) miał rzec: Bogu chwała iz szczęśliwie ukończyłem...Wcześniej wystawił jeszcze kościoły w Przybyszówce i Zgłobniu. Stąd podobno wzięła się nazwa miejscowości Boguchwała– król August II Sas urzędowo potwierdził tę nazwę w 1728 r. przy okazji nadania osadzie praw miejskich... (tak, tak Boguchwała posiada prawa miejskie).

Urokliwy pałacyk

Urokliwy pałacyk w Boguchwale składał się z trzech piętrowych pawilonów oraz dwóch parterowych łączników. Obecnie pałac składa się z piętrowego pawilonu nakrytego dachem mansardowym i parterowego łącznika z dachem dwuspadowym. Od strony ogrodowej obiekt posiada galerię filarowo-arkadową z podcieniem. Część środkowa i wschodnia korpusu uległa płomieniom pożaru, który wybuchł w 1751 roku.

Piękne parkowe tarasy

Od strony ogrodowej znajdowała się kiedyś galeria z podcieniami, przy pałacu jest tarasowy ogród. Od strony zachodniej usytuowano park kiedyś ze sztucznym jeziorem i wysepką. Całość przypominała podwarszawski Wilanów, w układzie architektonicznym obiektu odnajdywano także wpływy szkoły drezdeńskiej. W części ogrodowej zachowane są wspomniane tarasy, schody z kamiennymi wazonami, grobla i punkt widokowy, spichlerz z 1850 r. Znajdujemy także ogrodzenie z bramą wjazdową z poł. XIX w. oraz osiemnastowieczną figurę św. Jana Nepomucena.

Równie piękny ale obecnie niedostępny...

Przy pałacyku wznosi się jednonawowy kościółek w którym trwają prace konserwatorskie. Od południa do kościoła przylega loża kolatorska. Kościół nakryto dwuspadowym dachem. Trzykondygnacyjna wieża przylega do wschodniej apsydy i nakryta jest kopułą. Pod prezbiterium znajduje się wejście do krypt przeznaczonych na doczesne szczątki kolatorów świątyni.

Kiedy uda się wejść do świątyni (obecnie pełnej rusztowań) zwraca uwagę ciekawy ołtarz główny z I poł. XVIII wieku. W polu centralnym znajduje się obraz „Ukrzyżowanie" z Marią Magdaleną z XVIII w. Znajdujemy tu też osiemnastowieczny obraz patrona kościoła św. Stanisława biskupa w zwieńczeniu ołtarza. Ołtarze boczne są dziełem epoki baroku w których umieszczono współczesne obrazy „Serce Jezusa" i „Niepokalane Poczęcie NMP". W kościele znajduje się barokowa ambona z I poł. XVIII w. Do zakrysti prowadzi barokowy (XVIII w.) portal drewniany, podobny do loży kolatorskiej . W prezbiterium wiszą ciekawe owalne obrazy św. Grzegorza w tiarze na głowie oraz św. Marcina na koniu pochodzące prawdopodobnie z XVIII stulecia. W kościele znajduje się także barokowy krucyfiks, marmurowa chrzcielnica i kropielnica z XVIII w. Na ścianach epitafia m.in. Pawła Starzyńskiego generała wojsk koronnych z 1775 r. pochowanego we wnętrzu kościoła.

Prawdziwą ozdobą świątyni jest polichromia pochodząca z lat dwudziestych XVIII wieku częściowo przemalowana. Sceny figuralne umieszczono na sklepieniu apsydy i nawy. W prezbiterium „Zmartwychwstanie Chrystusa", „Chrystus w Emaus" dalej w nawie: „Bóg Ojciec wśród aniołów na obłokach" „Zesłanie Ducha Świętego", na ścianach wizerunki Ewangelistów a także Alegoria cnót: Wiary, Nadziei i Miłości.

Koleje losu pałacu

Po śmierci Teodora Lubomirskiego, w 1745 r. pałac znalaz się w rękach Antoniego Lubomirskiego, bratanka poprzedniego właściciela. W 1763 r. zadłużone dobra odkupił wspomniany generał wojsk koronnych Paweł Starzyński. Po śmierci w 1773 r. został pochowany w podziemiach tutejszego kościoła. Od połowy XVIII w. obiekt podupadał pozbawiony należytej opieki spowodowanej konfliktami majątkowymi właścicieli. W 1805 r. zespół nabył ziemianin Florian Straszewski.

Na cmentarzu w Boguchwale znajduje się krypta rodowa Straszewskich Suszyckich i Angermanów z kaplicą wybudowaną w 1867 roku przez Henryka Straszewskiego.Spoczywają tu wspomniani dziedzice Boguchwały: Straszewski, Suszyccy oraz Angermanowie. Henryk Straszewski (zm.1889) był właścicielem dóbr w Boguchwale i Lutoryżu od 1848 roku, działacz społeczny na terenie Rzeszowa i okolicy. Od 1901 r. właścicielami obiektu byli Zenon i Wanda Suszyccy. Inzynier Zenon Turczynowicz Suszycki był uczestnikiem Powstania Styczniowego 1863 roku, następnie studiował górnictwo w Paryżu, wrócił na Podkarpacie i był organizatorem kopalni w ropy Ropience a następnie w Bóbrce. Dzięki wzbogaceniu się w przemyśle naftowym wykupił pałac w Boguchwale przeznaczając go z żoną w 1921 roku na potrzeby Naukowego Zakładu Gospodarczego im. Zenona i Wandy Suszyckich. Córka Suszyckich Maria wyszła za mąż za Klaudiusza Angermana, inżyniera, budowniczego kolei Rzeszów-Jasło.W 1914 r. inż. Klaudiusz Angerman utworzył w Boguchwale Drużyny Bartoszowe, dla których ufundował uzbrojenie i umundurowanie.W okresie międzywojennym był pomysłodawcą budowy gazociągu na trasie Rzeszów - Łańcut - Przeworsk - Jarosław - Przemyśl – Lwów niestety nie zrealizowanego. Jego ciekawe pomysły przerwała śmierć - zmarł nagle na serce na dworcu w Jaśle w 1922 roku w wieku 61 lat. Obecnie w pałacu mieści się Liceum Ogólnokształcące.

Arkadiusz Bednarczyk
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Wybrana literatura:
K. Motyka, S. Wnęk, Boguchwała i okolice  Boguchwała 2008 
Szkice z dziejów parafii Piotraszówka Boguchwała w latach 1461-2001 , J. Kuziemko,S. Rydzik, S. Wnęk. - Boguchwała, 2003. ;
Parafia Boguchwała w latach 1461-2011 : kalendarz dziejów : jubileusz 550 lat parafii Boguchwała / R. Białorucki, S. Wnęk. - Rzeszów 2011;
Gmina Boguchwała : nie tylko przewodnik, A. Wiktor, S. Wnęk. - Wyd. 2. - Krosno : Roksana, 2002