Stare kina odchodzą do lamusa

- Dzisiaj analogowe projektory kinowe odchodzą do lamusa historii mówi pan Andrzej Zawiślak, rzeszowski kinooperator z ponad 40-letnim stażem pracy. - Zaczynałem jako...siedemnastoletni chłopak i pamiętam wiele kinowych projektorów. Niedawno w Rzeszowie otwarto supernowoczesne kino z dziewięcioma (sic!) salami na półtora tysiąca miejsc. Takie kina, nie tylko zresztą w Rzeszowie, wyposażane są w supernowoczesne projektory cyfrowe.

Zamiast starej, poczciwej taśmy filmowej

 Tu miejsce celulidowej taśmy zajął twardy dysk. Do kina film dostarczany jest -zabezpieczonym specjalnym kodem- na twardym dysku i dopiero z niego przegrywany jest na komputer projektora. Taki film można będzie jednak odtworzyć dopiero po uzyskaniu specjalnego kodu uzyskanego od dystrybutora pocztą elektroniczną; co ciekawe taki unikalny kod przypisywany jest do każdego projektora i pozwala na odtworzenie filmu jedynie okresloną ilość razy – tłumaczy pan Andrzej Zwiślak.

W kinooperatorni kina Zorza, której pracę miałem możliwość podglądać dzięki uprzejmości pani Grażyny Deptuch, prezes Regionalnej Agencji Filmowej w Rzeszowie, mają taki aparat od 2008 roku. Regionalna Fundacja Filmowa z siedzibą w Rzeszowie została utworzona z dniem 1 listopada 2005 roku przez spółkę Apollo Film w Krakowie i objęła swym działaniem teren województwa podkarpackiego oraz świętokrzyskiego.Celem statutowym działalności Fundacji jest upowszechnienie kultury filmowej Fundacja prowadzi również kino "Zorza" w Rzeszowie, oraz redystrybuuje kopie filmowe dla wielu kin z terenu województwa podkarpackiego. - Jest tutaj także projektor pamiętający lata siedemdziesiąte zapewnia pani Grażyna.

Strach przed filmową taśmą

Do kin przysyłano filmy, które składają się z kilku rolek, po czym na specjalnym stole montażowym, który znajduje się również w kinooperatorni Zorzy montuje się je w jedną całość, mającą nawet do trzech tysięcy metrów... Następnie posklejany z rolek film układa się na tzw. platerze. Filmy przywożono w żelaznych skrzyniach, później w specjalnych workach, a dzisiaj dostarczają je firmy kurierskie w kartonach. - Dzisiejsi młodzi kinooperatorzy nie lubią zakładać filmowej taśmy – śmieje się pan Andrzej. - Wolą pracować na cyfrówkach... To też znak czasów. 

Bardziej do kina niż na film

- Wielu z nas pamięta dawne czasy kiedy, aby kupić bilet do kina, na amerykański western czy wiele innych kinowych hitów czekało się bardzo długo w kolejce. A kinowe poranki dla najmłodszych? To były czasy. Dziś chodzi się bardziej do kina niż na film – ocenia pan Andrzej.

Bilety na kinowe superprodukcje zdobywano również u tzw. koników – jednak rzecz jasna za wyższą cenę. W kolejce na „Wejście smoka" czy „Gwiezdne wojny" - szlagiery lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych czekało sięnawet kilka godzin. A kiedy w ciemnej, kinowej sali nagle zrywała się taśma i w kinie zapadał mrok, atmosfera robiła się naprawdę gorąca. Widownia wybuchała śmiechem, kiedy kinooperator mylił puszki z taśmami poszczególnych części filmu... Wielkie płócienne wory zawierające blaszane pudełka z „kinowymi hitami" taszczono do małych kin z rzeszowskiego Okręgowego Przedsiębiorstwa Rozpowszechniania Filmów (tzw. OPRF). 

Kino miejscem tragedii

Kino dostarczało rozrywki, ale było również miejscem strasznych tragedii. Nie można nie wspomnieć znakomitego obrazu Giuseppe Tornatore „Cinema Paradiso (1988)" przepiękny nagrodzony Oskarem (w 1990 roku, jako najlepszy nieanglojęzyczny) film przepojony miłością do kina. W małym miasteczku zawiązuje się nić przyjaźni między 8-letnim chłopcem a kinooperatorem, który pokazuje chłopcu poprzez filmy daleki świat. Chłopiec zostanie kiedyś sławnym reżyserem, a kinooperator Alfredo straci wzrok w wyniku strasznego pożaru w kinie. Jednak takie rzeczy zdarzyły się naprawdę...

1 maja 1955 r. do Wielopola Skrzyńskiego przyjechało kino objazdowe, z komedią „Sprawa do załatwienia" w reżyserii Jana Rybkowskiego. Do projekcji przygotowano drewniany barak w którym mieściła się biblioteka; w obawie przed gapowiczami, zamknięto szczelnie wszystkie okna i zabito je deskami.Przyczyną pożaru był niedopałek papierosa, który spadł na niezabezpieczoną taśmę celulidową, od której bardzo łatwo zajęły się wszystkie sprzęty i urządzenia. W dodatku ekipa obsługi kina była pijana i podczas seansu paliła papierosy - paradoksalnie to jej udało się uratować z tego piekła.Zginęło prawdopodobnie 56 osób w tym ... 38 dzieci. Dla wielu mieszkańców Wielopola przejmującym widokiem były uwięzione w kinie i odcięte przez ogień od drzwi dzieci, które wołały o pomoc wyciągając błagalnie przez szpary w deskach ręce. W ogniach płomieni zginęli próbujący ratować dzieci mieszkańcy wioski: Józef Para oraz Kazimierz Gąsior. Kiedy podczas uroczystości pierwsze trumny wnoszono na cmentarz ostatnie znajdowały się jeszcze w kościele... Na miejsce pożaru przyleciał ówczesny wiceminister spraw wewnętrznych Zygfryd Sznyk. Załoga miejscowej Milicji Obywatelskiej oraz ówczesne władze zabroniły fotografowania przejmujących uroczystości pogrzebowych. Wspomnienia jednak zapisał miejscowy proboszcz. Obsługa kina została skazana na kary więzienia (najwyższe kary - 15 lat pozbawienia wolności). Dziś tamto wydarzenie upamiętnia pomnik ustawiony na środku wsi. 

- Po tamtej tragedii wycofywano łatwopalne taśmy – mówi pan Zawiślak.- Z czasem pojawiły się niemieckie taśmy tzw. ORWO (produkowane prze NRD-owską spuściznę niemieckiego koncernu AGFA), obecnie stosowane są trudnopalne podłoża na bazie octanu celulozy.

Dzisiaj zajadając się popcornem na kinowym krześle do głowy nam nawet nie przyjdzie, że historia kina miała tak burzliwe momenty.. 

Arkadiusz Bednarczyk

• Przeczytaj również mój artykuł "Czar starego kina"

----------------------------------------------------------------
Bardzo dziękuję za pomoc przy realizacji tego materiału Pani Dyrektor Kina Zorza i Regionalnej Fundacji Filmowej Grażynie Deptuch